Zimowe liczenie nietoperzy

W poniedziałek 13 stycznia 2020 roku na terenie Muzeum Archeologicznego i Rezerwatu Krzemionki miało miejsce ważne wydarzenie. W ramach ogólnopolskiego spisu nietoperzy odwiedzili nas przyrodnicy z kieleckiego Stowarzyszenia MOST (Łukasz Misiuna i Damian Czajka), którzy przeprowadzili liczenie nietoperzy zimujących w neolitycznych kopalniach krzemienia pasiastego.

Wszystko wskazuje na to, że była to dopiero druga inwentaryzacja tych ciekawych zwierząt w naszym obiekcie.

Wyniki są bardzo ciekawe. Stwierdzono 5 gatunków nietoperzy: nocka dużego, nocka Brandta/wąsatka, nocka Natterera, gacka szarego i gacka brunatnego. Aż 4 spośród tych gatunków znaleziono u nas po raz pierwszy w historii.

Szczególnie cieszy stwierdzenie nocka dużego. Ten gatunek wymieniony jest w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej i jest tzw. gatunkiem Natura 2000 objętym ochroną w ramach europejskiej sieci Natura 2000. Warto przypomnieć, że nasze muzeum leży w granicach obszaru Natura 2000 Krzemionki Opatowskie. Oznacza to, że poza ochroną konserwatorską nasz obiekt jest także ważnym siedliskiem różnych gatunków. Wynikają z tego określone rygory ochronne dotyczące także świata przyrody ożywionej. Ponadto wszystkie gatunki nietoperzy w Polsce objęte są ochroną ścisłą.

Przyrodnicy opracują dla nas raport dotyczący stwierdzonych gatunków wraz ze wskazaniami dotyczącymi potrzeb ich ochrony w naszym obiekcie.

W województwie świętokrzyskim ciągle odkrywa się nowe zimowiska nietoperzy. Mamy niewiele obiektów, w których nietoperze zimują licznie. Wszelkie informacje o zimowaniu tych zwierząt są ważne z punktu widzenia ich ochrony.

Ciekawe jest też to, że przyrodnicy odnaleźli w kopalni ślady żerowania popielicy. Popielica to nadrzewny ssak o nocnym trybie życia. Występuje głównie w lasach liściastych w tym bukowych. Zasiedla dziuple. Hibernuje, podobnie jak nietoperze, w podziemnych schronieniach np. jaskiniach. W niektóre lata potrafi „przesypiać” nawet około 9 miesięcy w roku.

W Górach Świętokrzyskich świat przyrody i kultury w wielu miejscach splata się i tworzy wyjątkowe, unikalne wartości. Tak jest i u nas.

A tak brzmią pierwsze, historyczne doniesienia o nietoperzach z kopalń w Krzemionkach Opatowskich:

Dowodem na pracę w sezonie zimowym są znaleziska szkielecików nietoperzy w gruzie neolitycznych podziemnych hałd. Zwierzęta te zapadły w zimowy sen i dlatego łatwo dały się górnikom uśmiercić.

W podziemiach kopalni 815 odkryto także kości węża Eskulapa (Elaphe longissima), natomiast w kopalni 795 cztery okazy myszy zaroślowej (Apodemus sylvaticus) i siedem nietoperzy – nocka Natterera (Myotis nattereri) i nocka rudego (Myotis daubentonii). Szczątki nietoperzy znajdowały się w zabytkowym gruzie wapiennym („suchej podsadzce”). Jest to istotne gdyż wskazuje na to, że zostały zaskoczone podczas zimowego snu i uśmiercone przez górników”.

Jerzy Tomasz Bąbel, „Krzemionki Opatowskie”, najważniejszy zabytek górnictwa pradziejowego w Polsce, [w:] Górnictwo z epoki kamienia: Krzemionki – Polska – Europa. W 90. rocznicę odkrycia kopalni w Krzemionkach, red. D.Piotrowska, W.Piotrowski, K.Kaptur, A.Jedynak